Fagdidaktikk, blogg og nettverkskompetanse
Vassprosjekt mellom David Livingstone High School og Luster vidaregåande skule
Målgruppe for dette læringsopplegget er elevar
i den vidaregåande skulen
For
å gjennomføre opplegget er ein avhengig av grundig planlegging og av avtalar
med bedrifter utanfor skulen. Ein er og avhengig av at elevane har tilgang til internett for å kunne skrive kommentarar og eigne refleksjonar i fagbloggen.
Kompetansemål:
Vassprosjektet er eit tverrfagleg opplegg som både nyttar den generelle delen av
læreplanen og fagspesifikk læreplan i naturfag Vg1 nivå. I tillegg får elevane kompetanse innan ei rekke kompetansemål frå sammfunnsfag.
Det
første hovudmålet til vennskap Nord/Sør går mellom anna ut på å få til eit
aktivt venskapssammarbeid mellom partane. Vidare i mål 3 til vennskap Nord/Sør
står det å fremje gjensidig kulturell forståing og kontakt mellom folk med ulik
kulturell bakgrunn
Generell
del i læreplanen omhandlar overordna mål for skulen. Vidare i den generelle
delen av læreplanen finn vi skildringar av 7 mennesketypar.
- Det meiningssøkjande mennesket
- Det skapande mennesket
- Det arbeidande mennesket
- Det allmenndanna mennesket
- Det samarbeidande mennesket
- Det miljømedvitne mennesket
- Det integrerte mennesket
Difor
la vi opp til at elever på skulen var med på både dei faglege opplegga og utfluktar
som var av meir sosial karakter.
Å
medverke til ei utvikling som ivaretek menneskerettar, fremjar mellommennskleg solidaritet, demokrati og bærekraftig utvikling.
Eit
av måla frå hovudområdet «berekraftig utvikling» i naturfag for Vg1 seier som følgjer: Du
skal kunne «forklare og nemne døme på
føre-var-prinsippet, usikker kunnskap og omgrepet berekraftig utvikling»
Innhald:
Berekraftig
utvikling vil seie at vi får dekt våre behov utan at det øydelegg for komande
generasjonar når dei skal dekkje sine behov. Det
faglege opplegget rundt samarbeidet går direkte på dette kompetansemålet.
Korleis forvaltar og nytter vi vassressursane våre i dei to landa? Både Zambia
og Noreg har rikeleg med ferskvatn, og i begge landa blir vatnet nytta til
kraftproduksjon og turisme i tillegg til drikkevatn.
Utfordringa
i mange områder er å beskytte drikkevasskjeldene mot ureining og ha
distribusjonsnett som sørgjer for å
levere nok òg reint drikkevatn til forbrukarar. I Noreg følgjer vi EU
sitt vassdirektiv som seier noko om kva slags krav ein stiller til
drikkevasskjelder som forsyner meir enn 50 personar.
I
dette undervisningsopplegget, som vi laga til for samarbeidsprosjektet, knyta
vi til oss fagpersonar i lokalområdet. Dette var heilt i tråd med måla frå
venskap Nord/Sør. Vi nytta Statens naturoppsyn til å fortelje om Jostedalsbreen
nasjonalpark og forvaltninga av denne «vassressursen» og vi besøkte Statkraft
sitt kraftanlegg i Myklemyr og fekk god orientering om korleis eit vasskraftverk er bygd opp.
Dette
passa godt inn i programmet ettersom eit anna kompetasemål under hovudområdet
berekraftig utvikling i naturfag, er å «vurdere
miljøaspekt ved forbruksval og energibruk»
Vasskraft
er ei fornybar energikjelde som ikkje slepp ut CO2. Global oppvarming og
klimaendringar er og eit stort og viktig tema som bør «bakast inn » i
undervisinga i ale samanhengar som det fell naturleg.
Vi
samarbeida og med Luster kommune sin avdeling for kommunalteknikk og fekk
informasjon om koreleis Hafslo sitt drikkevatn vert behandla. SognLab er eigd av kommunane i Indre Sogn og her vert
vassprøver frå kommunane analysert og om ikkje vatnet stetter krava får
vassverka krav om å setje i gang tiltak.
Undervisnings- og arbeidsmåtar:
Blogg som kommunikasjonsmiddel og kunnskapsformidling er ein
sentral del av prosjektet. Det som gjer at blogg egnar seg i eit slikt
undervisningsopplegg og er meir interessant berre vanlig heimeside, er at andre
kan kommentere på innlegga. Ein blogg kan innehalde tekst, videobasert innhald,
lyd, bilete og ikkje minst lenkjer til andre læringsressursar/bloggar.
Lenkjene
gjer det lettare å finne utdjupande informasjon om aktuelle stader/tema som
vert tatt opp i innlegget. I tillegg visar lenkjene at bloggen er oppdatert.
Gjennom lenkene kan ein og vise til det som andre har gjort og reflektert, i
liknande samarbeidsprosjekt. Å ta stilling til det andre har skrevet og
bygge vidare på dette vil vere viktig både for kvaliteten og relevansen av innhaldet.
Det
å "blogge" kan for mange vere ein læringsprosess. Ein kan skrive om sine eigne interesser. Ved å møte andre bloggarar, gjennom kommentarar og lesing av andre sine
bloggar, inngår bloggaren i eit nettverk. Bloggaren viser også at informasjonsinnsamling, refleksjon, og idémyldring er sentralt
i jobben med bloggen. Denne kreative skriveprosessen vert synonym med læring.
Ein
viktig del av dette samarbeidsprosjektet er at elevane får ut å sjå korleis det
verkeleg er der det vert jobba med slike problemstillingar. Gjennom besøk, høve
til å treffe fagfolk, kunne stille relevante spørsmål og opplevingar er ein
sentral del av prosjektet.
Potensialet for bruk av blogg i undervisning er stort.
Vurdering:
aktivitet og det faglege innhaldet i kommentarane er det som vert vurdert.
«Venskap i vatn»
Video frå besøket hausten 2011
Bakgrunn
David
Livingstone High School og Luster vidaregåande har sidan 2002 hatt ein
venskapsavtale som har resultert i fleire besøk hjå kvarandre. Samarbeidet
starta med eit besøk av elevar og lærarar frå Luster til Livingstone i 2004. I
2010 fekk Luster besøk av elevar og lærarar frå Livingstone. Under det tredje
møtet, hausten 2011, vart det jobba med ein felles søknad for finansiering frå Vennskap Nord/Sør, då ved at lærarar frå Luster var på besøk til
Zambia. Etter å ha fått innvilga søknaden vart det faglege samarbeidet sett i
verk hausten 2012, med vatn som tema for felles prosjekt.
Luster vidaregåande skule er ein av dei minste vidaregåande
skulene i Sogn og Fjordane med ca 130 elevar og ligg i tettstaden Haflso. Bygda
har om lag 1400 innbyggjarar og det er snaue 2 mil til regionsenteret Sogndal. Hafslo
er ei typisk vestlandsbygd med spreidd busetjing med mange små gardar. Gjestene
våre frå Zambia bur i Livingstone, som er ein stor by også i Zambesisk
målestokk.
Vennskap Nord/Sør -formål:
Å skape
utvikling krev innsikt i globale spørsmål
og konkrete, lokale tiltak. Venskapssamarbeid gjer menneska bevisst dei
store samanhengane i verda. Samtidig set vi menneska i stand til å skape
endringar i eige nærmiljø. Ved å byggje lokale nettverk vert sivilsamfunnet
styrka, og nye, kreative løysingar ser dagens lys. Vi driv ikkje bistand eller
naudhjelp, men skapar dialog og konkret samarbeid mellom likeverdige partar.
Vennskap Nord/Sør har tre hovudmål:
- Å samle kommunar, organisasjonar, grupper, institusjonar og enkeltpersonar til aktivt venskapssamarbeid mellom Noreg og utviklingsland.
- Å medverke til ei utvikling som ivaretek menneskerettar, fremjar mellomfolkeleg solidaritet, demokrati og bærekraftig utvikling.
- Å fremje gjensidig kulturell forståing og kontakt mellom folk med ulik kulturell bakgrunn
Gjennomføring av vassprosjekt (logg)
Besøk frå Zambia og David
Livingstone High School til Luster og Luster vidaregåande skule. To lærarar og
tre elevar kom til Gardermoen den 25. august. Her vart dei henta med bil og
køyrde til Hafslo. Dei vart innlosjert på Tang hytter. På kvelden var det
middag og velkomst på skulen. Her gjekk vi gjennom programmet for besøket.
Søndag 25.08.2012
Søndag var gjestene på privat besøk hjå vener her på
Hafslo. Denne dagen var dei på sightseeing
i nærmiljøet. På ettermiddagen var det eit uformelt treff, der vi mellom
anna la til rette for Facebook kontoar, slik at vi kan halde fram samarbeidet
på nettet utover skuleåret.
Måndag 26.08.2012
Elevar og lærarar frå David
Livingstone High School kom til skulen og åt frukost i lag med elevar og
lærarar frå Luster vidaregåande skule. Etter frukosten var alle samla i
auditoriet for felles informasjon om prosjektet og korleis dette er lagt opp,
kven som er med å støtta det og ein framdriftsplan for prosjektet.
Alle elevane ved Luster vidaregåande skule var samla i auditoriet for å møte gjestene frå Livingstone i Zambia.
Elevane
frå David Livingstone High School presenterte landet, lokalmiljøet og skulen
sin.
Dei
besøkjande var så innom alle klassane og fekk ein kort møte med litt
informasjon om våre utdanningsvegar.
Etter presentasjonen gjekk
turen til Hafslo vassverk som ligg rett ved Luster vidaregåande skule. Her fekk vi omvising og orientering om
vassbehandling i Luster kommune av kjemiingeniør Ingrid Slinde og røyrleggjar
Kjell Skjolden. Vassverket hentar vatn frå Hafslovatnet på 15 meter djup.
Vatnet vert reinsa med membranfilter og
stråla med UV lys for å drepe virus og bakteriar. Representanten frå kommunen
informerte og om ulike reinsemetodar som vert nytta i Noreg og om kva metode
som er mest vanleg i vårt område. I
tillegg snakka vi om at det er eit stort problem med lekkasje i røyrsystem ut
til forbrukar. I einskilde vassverk forsvinn opptil 50% av vatnet grunna
lekkasje. Vi tok prøver frå vatnet og
sende til Sognlab for analyser. Resultata frå prøvane vart presentert for oss
når me vitja Sognlab seinare i veka. Vi tok òg med ureinsa vatn tilbake til
skulen for å sjå på det.
Hafslo vassverk med representantar frå Luster kommune, teknisk drift Kjell Skjolden og Ingrid Slinde
Mikroskopiering på
Luster vidaregåande skule
Måndag ettermiddag hadde barne
og ungdomsarbeidarklassen og helsefagarbeidarklassen lagt til rette for ein
aktivitetsettermiddag. Her laga vi mat saman, åt, padla og bada i Hafslovatnet og spela volleyball saman. Dette var ein fin
kveld for elevane å bli betre kjende. Det var mange elevar som møtte på denne
kvelden, og det vart ei sosial samling som medverka til å skape god kontakt mellom
elevar og lærarar frå dei to skulane.
Måltid i skulen sin
matsal
Kano og kajakk på
Hafslovatnet.
Tysdag 27.08.12
Elevar og lærarar frå David
Livingstone High School kom til skulen og åt frukost i lag med elevar og
lærarar frå Luster vidaregåande skule.
Elevane vart invitert til å vere med på ei kjøkkenøkt i lag med elevar
på utdanningsprogram for restaurant og matfag.
Kjøkenøkt
Etter denne økta vart det
arrangert tur til Sognefjellet. Her deltok nokre elevar frå Luster vidaregåande
skule. Oppe på Sognefjell fekk dei Zambiske gjestene møte snø for fyrste gong i
livet sitt. Stemninga var stor!!. Etterpå køyrde vi til Nørdstedalseter og fekk servert eit
godt måltid i lag med turgåarar i Breheimen. Nørdstedalseter er ei DNT hytte
som ligg på 937 moh. Hytta serverte lokal mat basert på lokale råvarer og
lokale mattradisjoner.( http://ut.no/hytte/noerdstedalseter)
Middag på Nørdstedalseter
Lunsj på Sognefjell
Møte med snø
Onsdag 29.08.2012
Klokka 09.00 var det klart for
avreise til Jostedalen både for elevar frå David Livingstone High School og Luster
vidaregåande skule. Første stopp var Leirdalen fyllingsdam. Her vart det
orientert om korleis vi nyttar vatn frå snø og brèsmelting til kraftproduksjon.
Etter som vi har størst behov for energi om vinteren, lagrar vi vatn i store
magasin for å kunne nytte dette til produksjon av straum om vinteren. Her møtte
vi òg ein journalist frå Sogn Avis som laga ein reportasje om besøket og
prosjektet vårt.
Tunsbergdalsdammen i
Leirdalen
Vi køyrde vidare oppover
Jostedalen og fram til Nigardsgrandane. Her vart vi møtt av ein representant
frå Statens Natur Oppsyn (SNO, Anne Rudsengen). Ho orienterte om Jostedalsbreen
nasjonalpark og om korleis brear formar landskapet. Vi tok båten over
Nidgardsbrevatnet og gjekk den siste biten opp mot breen. Framme ved brekanten
vart det gjort eit eksperiment for å syne at bre er «levande» is i motsetnad
til frose vatn frå springen. Vi eksperimenterte òg med korleis breen har grave
ut dalføre. Vi hadde frose ned stein i is som vart skurt mot berg. Anne kunne òg fortelje at breen inneheld nok
vatn til alt forbruk i Noreg i 100 år framover. Chrispin, geografilærar ved frå
David Livingstone High School som underviser om desse tema til sine elevar, var
glødande interessert. Han gleda seg å komme tilbake til skulen for å kunne
fortelje om opplevingane sine. (http://www.naturoppsyn.no)
Forsøk med breis og
frose vatn frå vassverket
På veg tilbake til Gaupne var
vi innom to kraftverk. Vanndøla småkraftverk er eit lite elvekraftverk som
produserer straum nok til 600 hustandar. Kraftverket er fint å syne fram som
eit døme på korleis eit kraftverk fungerer, ettersom ein kan sjå kor vatnet
kjem inn, turbinen og generatoren, samt kor vatnet kjem ut igjen.
Elevar og lærarar frå
Luster vgs og Livingstone High School
Kraftstasjonen i Myklemyr er
Statkraft sitt anlegg. Her vart vi møtt av Ivar Hårklau. Han tok oss med 1,6 km
inn i fjellet, slik at vi kunne sjå den 10 etg store «bygningen» som ligg inne i fjellet. Anlegget produserer straum til om lag 46000 husstandar. Inne i
kraftstasjonen
rekna
vi på farten som vatnet har når det treff turbinen. Svaret vart 151 m/s. Vidare fekk vi omvising i etasjane, såg på
ulike typar turbinar og såg ein film om vindkraftverk utanfor Storbritannia . (http://www.statkraft.no)
Rekneøvinga i kraftstasjonen i Myklemyr. Ivar Hårklauv frå Statkraft var ein god pedagog.
Alle elevane og
lærarane frå Luster vidaregåande skule og Livingstone High School framfor eit vasshjul i kraftstasjonen på Myklemyr.
Torsdag 30/8.2012
Denne
dagen var det skuletur til Fjærland. Vi reiste med rutebuss til Fjærland og med
turbuss heim. Fyrst var vi på Norsk Bremuseum (http://www.bre.museum.no). Vi såg på den flotte klimautstillinga som
museumet har laga i stand. Etterpå var vi i Den norske bokbyen (http://bokbyen.no) og på Hotel Mundal (http://www.hotelmundal.no). Vi åt lunsj, medbrakt matpakke som eit norsk
«fenomen», på bremuseet. Gjestene våre frå Zambia deltok på lik linje som
elevane frå Luster vidaregåande skule.
Bremuseet i Fjærland
har mange aktivitetar knytt til is
Elevane frå
Livingstone, Zambia kjøpte bøker i Bokbyen.
Fredag 31.08.2012
Fredag
var det elevfri ved Luster vidaregåande skule, men fleire av elevane ynskte å delta på denne dagen i lag med dei
zambiske gjestene våre. Fyrst gjekk turen til SognLab i Sogndal. Dette
laboratoriet er eigd av kommunane i Indre Sogn, og dei analyserer vassprøver
frå vassverka i Indre Sogn. På Sognlab
demonstrerte dei korleis rutinar dei har ved behandling av vassprøvane, dei
orienterte om dei ulike krava som vert sett til drikkevatn og dei synte oss
ulike bakterieprøver. (http://www.sognlab.no)
Analyser av
vassprøver på SognLab
Etterpå besøkte vi De
Heibergske samlingar – Sogn folkemuseum der vi fekk ei omvising. (http://www.dhs.museum.no/)
Bering av vatn ved De
Heibergske samlinger Sogn Folkemuseum
Dette er starten på eit fagleg prosjekt som begge skulane
håpar å kunne vere med på å vidareutvikle i
framtida.
