28.11… og me er komne til fjerde dagen her i Livingstone

I dag har me vore i ein Zambisk landsby som heiter Mukuni og dette skjedde ikkje utan ein liten «utfordring» på vegen. Me køyrde ut av byen og inn på ein landeveg. Her møtte me på ein familie som pløygde jordet med oksar. Der fekk me ein ide om å prøve ut dette og spurde om me kunne. Sv Først skulle alle ta bilde med oksane og etterpå skulle han godeste Espen pløye. Dette gjekk ikkje heilt etter planen! Ut av det blå svinga oksane til og sprang av garde. Det enda med at Espen hang på slep, Monica satte på sprang inn i bussen og Margrete, Arinda og Amalie sprang i ring. Namukolo stupte tvert i åkeren.

Her har Espen prøvd seg.

Etter å ha komme oss trygt inn i bussen igjen, blei me møtt av ein latterfull bussjåfør. Han hadde fått det heile på avstand, og tykte det heile såg veldig humoristisk ut. Så humoristisk at han lo av det resten av dagen.

Etter denne «dramatiske» hendinga var det landsbyen som stod for tur. Der vart  me møtt av ein guide som skulle ta oss med rundt. Ho starta med å dele litt generell informasjon, men etter kvart me gjekk rundt fekk me høyre mykje som sette inntrykk. Me såg dei store kontrastane mellom bygd og by. Kontrastane mellom Noreg og denne landsbyen er iallfall heilt enorm, men ein fin plass med mange gode løysingar.

Det var seks elektriske vannpumper i  denne landsbyen med 7000 innbyggjarar. Dette vart ikkje rensa, det var heilt klart og utan farlege bakteriar. Dette var eit prosjekt  som i si tid eit tysk firma stod føre. Dei kom og bora hol ned til grunnvatnet, elektrisitet får vatnet pumpa opp og dersom straumen går har dei handpumper utanfor landsbyen.  

Vannpumpe

Etter ein guida tur rundt om på landsbyen reiste me innom marknaden deira. Der solgte dei alle mulige ulilke typar handtverk. Mykje  av dette handverket vart laga her og er ei viktig inntektskjelde for innbyggjarane. Me vart tekne  imot av ivrige seljarar, og mange spørsmål. «Kva heiter du, kvar kjem du frå» og enda meir.  Etter mykje pruting , og handling var me alle blakke, me kjøpte same ting til ulik pris 50 000 kwascha (ca. 50 kr) på den eine 100 000 på den andre.  Neste stopp var palasset til høvdingen deira.  Der måtte me sette oss på huk og klappe 3 ganger før me fekk gå inn i «palasset» hans. Der inne var det mykje finare enn i dei andre husa.

Vidare reiste me til The big 5 safari der me fekk ein rundtur for å helse på dyra.  Amalie blei prøvekanin og sprang utanfor gjerdet for og få den slappe løva til og reise seg. Løva la seg klar til angrep og sette mot gjerde der Amalie sprang. Amalie fekk sitt livs sjokk då ei vaksen hanløve kasta seg mot gjerdet 20 cm frå der ho sprang. Me fekk klappe forskjellige løver, til og med kvite løver, som det berre er 4 av i heile Zambia. Dei forskjellige dyra som var der var løve, gepard og afrikansk gaupe.

Det var denne som jakta på Amalie-

Kvit løve

Etter lunch var det tid for Nasjonalparken. Me fekk sjå mange dyr på nært hold. Det var heilt fantastisk. Me fekk sjå dei mest typiske dyra som er å finne i Afrika, som sjiraff, krokodille, apekattar, villsvin, bøffel, sebra, antiloper, øgle og gnu.  Etter å ha  køyrt ei stund kom me til ein vaktstasjon. Me fekk med oss ein viltvoktar med i bilen og køyrde vidare til me kom inn på ein dårleg veg. Det var mykje gjørme, så me balte litt med bussen nokre plassar. Me parkerte bilen og fekk beskjed om at vi skulle sjå neshorn på nært hald. Dei fleste vart litt sjokka. Me fekk med oss fire viltvakter og begynte å gå på ein sti full av maur. Når me var kommen halvvegs såg me neshorna. Me vart reddare og reddare på grunn av at me kom nærmare og nærmare dei. Tilslutt var me ca 20 meter i frå neshorna. Det var ein heilt sjuk opplevelse rett og slett! 

3 av 8 i Zambia

Dei er nærare enn det ser ut som!

Viltvokter

27.11.2012

I dag har me vore og besøkt vassverket dei har her i Livingstone. Vatnet dei  får kjem  frå den enorme elva Zambezi som renn i gjennom heile Zambia. Vatnet blir pumpa i røyr 11km til vassverket før det vert rensa. Renseprosessen startar med at det blir tilsett aluminiumsulfat som skal gjere vatnet klårare.Vatnet vert vidare ført rundt i ulike store kar der slam og skit vert teke vekk. Vidare går vatnet til eit anna kar  det renn i gjennom eit sandfilter, og det er då du ser forskjellen på vatnet. Til slutt vart klorgass tilsatt, alt etter kor skite vatnet var. Guiden som viste oss rundt på vassverket sa at det til ei kvar tid var trygt og drikke vatnet  i fra springen.

Her balanserer me.

Her tilset dei aliminium sulfat.

Nede i desse basenga er det 3 meter med sand (sandfilter)

Me reiste ut til  Zambezi elva der me fekk sjå prosessen heilt i fra begynnelsen og kor dei tok vatnet frå.  Me såg grovrensinga av vatnet der dei tok vekk tang, gras og søppel.

I forhold til Norge er alt dette annleis, i Norge ser ein ikkje at vatnet blir rensa for der ligg alt i røyr, både sandfilter og når det vert UV- stråla.

Det er mykje å utforske når det gjeld mat i Zambia, og generelt Afrika. Det er mange nye smakar og mykje god mat.  I dag åt me i lag med elevane og lærarane. Då blei me servert afrikans lokal og tradisjonekk mat, blant anna Nshima. Dette var ei kjekk og utfordrande oppleving. Her lærde me å eta både zambisk mat og på den zambiske måten. Det var ikkje bestikk slik som me i Noreg er vande med, her åt me med hendene.  Me var skeptiske til hygiena rundt det og ete med hende, men med  desinfiserte hende sette me i gang.  Attåt Nshimaen fekk vi kjøt, grønsaksrettar og saus. For å få i oss dette utan kniv og gaffel, forma me Nshimaen slik at vi kunne legge det andre oppi.

Matvanene i Zambia er forskjell fra Noreg. To ganger om dagen ete dei Nshima, dette kan samanliknast med poteta, men for dei fattige i Zambia er det Nshima dei livnærer seg på. Nshima er ein maispudding. I høgtidene er det, iflg dei elevane vi snakka med,  ikkje  noko tradisjonsmat slik som me har heime med ribba og pinnekjøtet.

Etter lunsj gjekk turen til Krokodillefarmen. Her var mange av den sorten, både store   og små. Krokodillane låg for det meste heilt stille, det var så vidt me såg at dei pusta. På krokodilleframen var der også mange ulike slangar i bur. Det var fascinerande å sjå dei og høyre om dei, men me var glad dei var i bur.

Heile dagen var me i lag med fem elevar frå venskapsskulen vår. Dette var Timothi, Kabwe og tre nye jenter som me vart kjent med. Dei hadde hatt eksamen tidleg på morgonen før dei møtte oss.

 

                                             

                 

Skulebesøk 26.11.12

I dag har me vore på besøk på skulen. Dei kom og henta oss med bussen til skulen klokka 10.30. På skulen møtte me først rektor. Etter eit kort møte med han fekk me ein omvisning på skulen. Der me traff og prata med fleire ulike lærarar og elevar. Det er no eksamenstider på skulen og mange av elevane hadde eksamen. Me forstyrra dei  berre litt. Nokre av elevane hadde eksamen i kunst, der dei teikna ein sko, hånddrill eller ein høvel. Dette føregjekk ute under ei palme.  Me var inne i ein klasse som hadde eksamen i ernæring. Her fekk me presentere oss og sei litt om kva utdanningar kvar av oss tek. Det var rimelege fullt i klasserommet, minst 60 fordelt 2-3 på kvar pult. (Her må det lett å hjukse!) Det såg ut til at alle eksamenane varte i to timar. På rundturen på skulen møtte me Timothi, som hadde hatt eksamen i engelsk, og Angel og Key som hadde hatt eksamen i historie. I morgon ventar nye eksamenar for dei. Mange av elevane var interessert i å snakke med oss og ville gjerne bli betre kjent.  Håpar me kjem tilbake på skulen fleire dagar!

Etter omvisninga hadde me eit møte med rektor, head teacher, Miss Mutikitela og Mr. Nawa, der me fekk programmet for veka.  Etter dette sette me oss i bussen og reiste for å ete lunch.

Her traff me elvane som var på besøk i August.

Her set dei klare til eksamen i helse og ernæring.

Eksamen i teikning (modellen: sko)

Eksempel på grøfter for å lede vekk vatnet.

Etter me hadde ete fekk jentene fletta seg og handla nokre suvenirar før me sette oss i bussen for å finne ein bank til Arinda. Etter at me kom heim til hotellet starta det å regne i strie straumar.

Inntrykk gjennom dagen:

·       Veldig spesielt at elevar bestemmer seg for yrke når dei er 5-6 år. Her må du stå på for å komme deg fram i verda, for å få til dette må du utdanne deg og arbeide. Det er ingen Nav ein kan springe til, ingen velferdsstat som støttar deg om du ikkje kan arbeide. Store kontrastar i forhold til korleis det er i Noreg.

·         Små klasserom, med mange elevar.

·         Ein ser den typiske skilnaden mellom gutar og jenter. Det var fåe gutar på helse og ernæringsfaget. Akkurat som heime

·         Store klasseskilnader mellom elevar og lærerar. Toalett til ansatte, og elevar var eit godt eksempel på dette.

·         Elevane var hyggelige, og veldig utadvendte.

·         Hos oss på Luster vgs er alle kjende med prosjektet og samarbeidet, men sånn var det ikkje her på skulen.  Dette er forståeleg med 1700 elevar.

·         Me synest det var veldig underleg korleis eksamen foregjekk her nede i forhold til heime. Dei snakka med kvarandre osv. dette er jo strengt forbudt heime.

·         Det enorme regnveret, torden og lyn var fascinerande men og litt skremmande. Det regna kraftig 14 timar. No fekk me sjå kor viktig grøftinga i gatene er.

Her regna det noko (ikkje mykje).

«Regnet er som fossefall  . Gata er som elv

Himmelen er som open eld. Lyn og torden visar seg. Det skremmer meg.»

25. november 2012

No er me endeleg framme, etter eit heilt døgn på reis. Flyturane har gått fint. Inntrykket av landet er heilt annleis enn det vi hadde tenkt. Me hadde sett føre oss mykje ørken, elefantar og apekattar i gatene, men når vi landa i Johannesburg vart me sjokka. Frå flyet såg me skyskrapere og ein svær by.

Når me kom til Zambia merka me at det var stor forskjell mellom Johannesburg og Livingstone. På flyplassen i Livingstone  kom rektor, ein lærar, Namukolo, sjåfør og Timoti. Dei tok oss godt i mot og køyrde oss inn til byen. Hotellet  vart me overraska over! Det var kjempefine rom. Me fekk omvisning i nokre av gatene av Webby, ein kjenning her nede. Me reiste bort på skulen og såg bygget som har blitt bygd for pengane frå «Gi eit Dagseverk». Det var kjempefint!

I løpet av den vesle tida me har vore her nede har me funne ut at me må være veldig tolmodige, både på flyplassane og ellers i byen. Arbeidstempoet her i landet er heilt anna enn heime i Noreg, men dette er ein del av kulturen her. Det er positive sider ved å ikkje ha så høgt tempo, ein ser at dei fleste er rolege og stressar minimalt. Kanskje me har noko å lære her ?

Me har alle dusja og merka at vatnet her er godt klora. Kloren nyttar dei til å rense vatnet. Me kjøper difor vatn i flasker.  Dei har store grøfter ute i gatene som skal vere med på og føre store mengder med nedbør  vekk i frå byen.  Mange av fortaua er øydelagde på grunn av store nedmørsmengder.

Til saman har me teke ut 3.000.000 kwacha, som blir ca 3500 norske kroner. Dette tilsvarar faktisk tre månadslønnar for ein vanleg arbeidar i Zambia. Det har vert eit langt døgn og me er rimeleg klare for å finne puta. Skal opp og få engelsk frukost og  sjå på skulen i morgon.  God natt J

Å smile og vera utadvendt er så absolutt noko me kan ta med oss vidare!

Utanfor flyplassen i livingstone

Gry har funne seg mann

Fotballspeling der 2 steinar var mål

Her ser ein dei gropene som skal føre vatn når det regnar.

Dette er ca 400 lokale kr.

Helsing frå oss alle sju.

På veg til Zambia

So er me på flyplassen og klar for vårt venskap i vatn. Etter tre avgangar og tre landingar vil me i morgon ettermiddag vera klar for sol, varme og masse vatn. me gler oss til nye møte og masse opplevingar.
 Arinda, Margrethe  og Espen har vore passasjerar med Miss(is) Tokvam i ein strålande Skoda Roomster, medan Monica og Amalie har slite seg seg gjennom mange timar med Mr Flugeim i skulen sin slarkebil, nei ein fantastisk Skoda da og. Mr Flugeim sakna visst nok sin lilla Nissan Micra, ja ja . Kjempestopp på Gol, og elles gjekk da so da susa.

Ungdomen er no i full mondur borti taxfreen (ska tru kva dei kjøper?), medan MR and Miss(is) tek seg ein kvil på kafe. God helg!