30.11 Siste dag i Livingstone

Dagen starta med besøk i Livingstone naturhistoriske museum. Saman med våre vener her i Livingstone fekk me ein omvisning frå  tidleg steinalder og fram til i dag.  Museumet hadde ulike avdelingar  som med gode illustrasjonar og utstillingar viste  utviklinga av mennesket, samfunnsutvikling frå land til by og korleis landet har endra seg frå tid med slavehandel, frå koloni til sjølvstende. Det er faktisk under 50 år sidan (1964) landet vart eigen stat, då vart dei frigjort frå Storbritania. Undervegs fortalde Namukolo oss om ulike «feiringar» i livsløpet. Det var interessant og litt rart å høyre om korleis det er å bli «sertifisert» som vaksen kvinne klar for å stifte familie. Her var mykje å lære om og forhåpentlegvis sit me alle att med litt meir kunnskap om land og kultur.

 

Museet hadde også ein eigen avdeling som viste David Livingstone sitt liv frå hans oppvekst i Europa til alle misjonærturane og grunnlegging av Livingstone. Historisk er han ein svært viktig person for folket her.

 

Fyrste dagen me var på skulen såg me mykje fint stoff som var batikkfarga, og i dag skulle me få sjå prosessen. Mr Nava, som er kunst- og handverkslærar,  viste oss korleis ein lagar batikk. Nokon av oss bretta saman ulike stoff, han la dei i fargekar og vips så hadde med dei flottaste mønstra. No kan me forstå korleis alle flotte fargane på stoff vert til. Vel og merka er dette ein prosess med ein del sterke kjemikaliar, så her skal ein i høgste grad bruke verneutstyr.

 Presentasjon og litt formidling til lærarkollegiet, ein glad gjeng som no gjekk ut i ferie! rektor Mapondo i bakgrunn

Etter desse to øktene var det tid for å ta farvel med elevane som har vore med oss fleire dagar: Masela, Mulimo, Maggret, Kabwe og Timothy. Dei er klare for ein lang ferie fram til 7.januar no. Nokon «sommarjobb»  er ikkje aktuelt men  å  hjelpe til heime hjå foreldra er ein naturleg del av kvardagen.

 

Seinare på kvelden møtte me rektor Mapondo, deputy head teacher Mr. Inyambo, Miss Namukolo, Mr.  Nawa og sjåføren «Sibs» til ein koseleg avsutningsmiddag.  Her  var det utdeling av gåver både frå sør og nord  og praten gjekk livleg  om ulike ting, som mellom anna erfaringar og neste prosjekt. Me skulle også overbringe dei varmaste helsingar frå rektor og lærarane til elevar og tilsette ved Luster vgs.

 Elles så er dette ein dag med  tankar tilbake og refleksjon over denne tida me har tilbringa her. Her er så uendeleg med inntrykk og ikkje alt er like lett å formidle. Elevane er i gang med å førebu seg  til korleis dei skal formidle dette til resten av skulen  og  lærarane held på med evaluering av inneverande prosjekt samt søknad for nytt prosjekt.

Kort oppsummert :

At det ikkje berre sand, små hytter og elendigheit, slik me ser på nyheitene. At dei har mykje av dei same tinga som me har i Noreg.

Vi har sett at Zambia er rike på vassressursar, slik som vi er heime i Noreg. Kraftstasjon ved Victoria falls var enorm og då vert vår i Jostedalen litt liten i forhold.

Vi hadde trudd at drikkevatnet var tilsett mykje fleire kjemikaliar enn det som er sanninga. Me klorar vatnet på lik linje medan dei og tilset kjemikaliar for å gjere vatnet klårt.

Det har vore utruleg kjekt å bli endå betre kjent med elevane og lærarane og endå fleire frå Livingstone.

                    Zibs er "ein bussjåfør, ein bussjåfør, det er ein mann med godt humør"!

Ein ting som alle la godt merke til var den utruleg høflegheiten, og klemminga mellom mennesker. Heilt frå første stund vart me tatt imot med handhelsing og klemmar. Dette var veldig underleg i byrjinga då dette absolutt ikkje er vanleg i Noreg. Kvifor skal eg klemme ein ukjend person, var ein tanke som surra gjennom hovudet. Litt etter litt blei me vande med dette, og plutseleg blei me alle like ivrige som våre venner fra Livingstone.  

TAKK FOR EIN FANTASTISK TUR

 Amalie, Arinda, Espen, Monica, Margrethe, Morgan, Gry

  

 

 

 

29.11.12 Kraftverk og Victoria Falls

Me reiste til kraftverket i Livingstone. Her vart me viste rundt på tre kraftstasjonar som låg nede i eit juv, 107 meter frå normalhøgda. Det var eit enormt stort anlegg, den største kraftstasjonen hadde 6 store turbinar som på maksimum kan produsere 60 mega watt. Frå den største gjekk me til den nest største, dette anlegget hadde 4 turbinar og kunne produsere 40 mega watt. Det minste anlegget kunne produsere 8 mega watt og var frå 1934. Straumen blir danna av vatn frå Victoria Falls som går inn i turbinane og får dei til og gå rundt. Sjølv om alle desse kraftstasjonane produserer 108 mega watt er dette berre den tredje største kraftstasjon i Zambia. Totalt blir det produsert maksimum 1500 mega watt i heile Zambia.  Livingstone brukar mellom 25 og 40 megawatt,  men dette er ikkje nok Zambia treng 2000 mega watt. Inntekta til kraftasjonane er pengane dei får fra kundar. Kundane har to ulike måtar å få straum på, dei kan kjøpe straum på førehand eller at kraftasjonen estimerer kor mykje straum dei brukar. Dette er ulikt frå Noreg,  der ein betalar etter kor mykje ein har brukt.

 

Utanfor kraftstasjon, 26 etg med heis ned frå platået

Etter besøket i kraftverket reiste me for å sjå sjølvaste Victoria Falls. Dette var stort for både lærarar og elevar frå begge land. Før me starta å gå var det lunch i bussen. Me skulle ete på kanten av fossen, men bavianane hadde vorte for pågåande for å ta maten frå oss. Det er ikkje tilrådeleg å legge seg ut med dei, dei kan skade mennesker. Fossen var ikkje akkurat som me hadde sett føre oss. På alle bilda me hadde sett på førehand var det MASSE vatn. Men me fekk sjå korleis det er når det ikkje er regntid. Då er det mindre mengd med vatn og det blir meir enkelte elver og ikkje ei stor. Dei som ville kunne få vere med å gå ned til «the boiling point» som var i botnen av Victoria Falls. Espen, Morgan og Gry gjekk ned mens me andre jentene gjekk på markedet og fekk kjøpt seg endå fleire souvernirar.  Me fekk og vassa litt i Zambezielva,  vatnet var veldig varmt og godt å vasse i.

Bading i Zambezi, før vatnet fer utfor

 

Attende på hotellet gjekk det ikkje mange minutta før Amalie, Espen og Arinda hadde komme seg nedi bassenget, dette grunna at me endeleg hadde ein soldag. Seinare på kvelden reiste me på restaurant med Namucolo og åt god mat. I alt har dagen vore  fin og interessant.  Victoria Falls var stort å få sjå.

 

 

28.11… og me er komne til fjerde dagen her i Livingstone

I dag har me vore i ein Zambisk landsby som heiter Mukuni og dette skjedde ikkje utan ein liten «utfordring» på vegen. Me køyrde ut av byen og inn på ein landeveg. Her møtte me på ein familie som pløygde jordet med oksar. Der fekk me ein ide om å prøve ut dette og spurde om me kunne. Sv Først skulle alle ta bilde med oksane og etterpå skulle han godeste Espen pløye. Dette gjekk ikkje heilt etter planen! Ut av det blå svinga oksane til og sprang av garde. Det enda med at Espen hang på slep, Monica satte på sprang inn i bussen og Margrete, Arinda og Amalie sprang i ring. Namukolo stupte tvert i åkeren.

Her har Espen prøvd seg.

Etter å ha komme oss trygt inn i bussen igjen, blei me møtt av ein latterfull bussjåfør. Han hadde fått det heile på avstand, og tykte det heile såg veldig humoristisk ut. Så humoristisk at han lo av det resten av dagen.

Etter denne «dramatiske» hendinga var det landsbyen som stod for tur. Der vart  me møtt av ein guide som skulle ta oss med rundt. Ho starta med å dele litt generell informasjon, men etter kvart me gjekk rundt fekk me høyre mykje som sette inntrykk. Me såg dei store kontrastane mellom bygd og by. Kontrastane mellom Noreg og denne landsbyen er iallfall heilt enorm, men ein fin plass med mange gode løysingar.

Det var seks elektriske vannpumper i  denne landsbyen med 7000 innbyggjarar. Dette vart ikkje rensa, det var heilt klart og utan farlege bakteriar. Dette var eit prosjekt  som i si tid eit tysk firma stod føre. Dei kom og bora hol ned til grunnvatnet, elektrisitet får vatnet pumpa opp og dersom straumen går har dei handpumper utanfor landsbyen.  

Vannpumpe

Etter ein guida tur rundt om på landsbyen reiste me innom marknaden deira. Der solgte dei alle mulige ulilke typar handtverk. Mykje  av dette handverket vart laga her og er ei viktig inntektskjelde for innbyggjarane. Me vart tekne  imot av ivrige seljarar, og mange spørsmål. «Kva heiter du, kvar kjem du frå» og enda meir.  Etter mykje pruting , og handling var me alle blakke, me kjøpte same ting til ulik pris 50 000 kwascha (ca. 50 kr) på den eine 100 000 på den andre.  Neste stopp var palasset til høvdingen deira.  Der måtte me sette oss på huk og klappe 3 ganger før me fekk gå inn i «palasset» hans. Der inne var det mykje finare enn i dei andre husa.

Vidare reiste me til The big 5 safari der me fekk ein rundtur for å helse på dyra.  Amalie blei prøvekanin og sprang utanfor gjerdet for og få den slappe løva til og reise seg. Løva la seg klar til angrep og sette mot gjerde der Amalie sprang. Amalie fekk sitt livs sjokk då ei vaksen hanløve kasta seg mot gjerdet 20 cm frå der ho sprang. Me fekk klappe forskjellige løver, til og med kvite løver, som det berre er 4 av i heile Zambia. Dei forskjellige dyra som var der var løve, gepard og afrikansk gaupe.

Det var denne som jakta på Amalie-

Kvit løve

Etter lunch var det tid for Nasjonalparken. Me fekk sjå mange dyr på nært hold. Det var heilt fantastisk. Me fekk sjå dei mest typiske dyra som er å finne i Afrika, som sjiraff, krokodille, apekattar, villsvin, bøffel, sebra, antiloper, øgle og gnu.  Etter å ha  køyrt ei stund kom me til ein vaktstasjon. Me fekk med oss ein viltvoktar med i bilen og køyrde vidare til me kom inn på ein dårleg veg. Det var mykje gjørme, så me balte litt med bussen nokre plassar. Me parkerte bilen og fekk beskjed om at vi skulle sjå neshorn på nært hald. Dei fleste vart litt sjokka. Me fekk med oss fire viltvakter og begynte å gå på ein sti full av maur. Når me var kommen halvvegs såg me neshorna. Me vart reddare og reddare på grunn av at me kom nærmare og nærmare dei. Tilslutt var me ca 20 meter i frå neshorna. Det var ein heilt sjuk opplevelse rett og slett! 

3 av 8 i Zambia

Dei er nærare enn det ser ut som!

Viltvokter

27.11.2012

I dag har me vore og besøkt vassverket dei har her i Livingstone. Vatnet dei  får kjem  frå den enorme elva Zambezi som renn i gjennom heile Zambia. Vatnet blir pumpa i røyr 11km til vassverket før det vert rensa. Renseprosessen startar med at det blir tilsett aluminiumsulfat som skal gjere vatnet klårare.Vatnet vert vidare ført rundt i ulike store kar der slam og skit vert teke vekk. Vidare går vatnet til eit anna kar  det renn i gjennom eit sandfilter, og det er då du ser forskjellen på vatnet. Til slutt vart klorgass tilsatt, alt etter kor skite vatnet var. Guiden som viste oss rundt på vassverket sa at det til ei kvar tid var trygt og drikke vatnet  i fra springen.

Her balanserer me.

Her tilset dei aliminium sulfat.

Nede i desse basenga er det 3 meter med sand (sandfilter)

Me reiste ut til  Zambezi elva der me fekk sjå prosessen heilt i fra begynnelsen og kor dei tok vatnet frå.  Me såg grovrensinga av vatnet der dei tok vekk tang, gras og søppel.

I forhold til Norge er alt dette annleis, i Norge ser ein ikkje at vatnet blir rensa for der ligg alt i røyr, både sandfilter og når det vert UV- stråla.

Det er mykje å utforske når det gjeld mat i Zambia, og generelt Afrika. Det er mange nye smakar og mykje god mat.  I dag åt me i lag med elevane og lærarane. Då blei me servert afrikans lokal og tradisjonekk mat, blant anna Nshima. Dette var ei kjekk og utfordrande oppleving. Her lærde me å eta både zambisk mat og på den zambiske måten. Det var ikkje bestikk slik som me i Noreg er vande med, her åt me med hendene.  Me var skeptiske til hygiena rundt det og ete med hende, men med  desinfiserte hende sette me i gang.  Attåt Nshimaen fekk vi kjøt, grønsaksrettar og saus. For å få i oss dette utan kniv og gaffel, forma me Nshimaen slik at vi kunne legge det andre oppi.

Matvanene i Zambia er forskjell fra Noreg. To ganger om dagen ete dei Nshima, dette kan samanliknast med poteta, men for dei fattige i Zambia er det Nshima dei livnærer seg på. Nshima er ein maispudding. I høgtidene er det, iflg dei elevane vi snakka med,  ikkje  noko tradisjonsmat slik som me har heime med ribba og pinnekjøtet.

Etter lunsj gjekk turen til Krokodillefarmen. Her var mange av den sorten, både store   og små. Krokodillane låg for det meste heilt stille, det var så vidt me såg at dei pusta. På krokodilleframen var der også mange ulike slangar i bur. Det var fascinerande å sjå dei og høyre om dei, men me var glad dei var i bur.

Heile dagen var me i lag med fem elevar frå venskapsskulen vår. Dette var Timothi, Kabwe og tre nye jenter som me vart kjent med. Dei hadde hatt eksamen tidleg på morgonen før dei møtte oss.

 

                                             

                 

Skulebesøk 26.11.12

I dag har me vore på besøk på skulen. Dei kom og henta oss med bussen til skulen klokka 10.30. På skulen møtte me først rektor. Etter eit kort møte med han fekk me ein omvisning på skulen. Der me traff og prata med fleire ulike lærarar og elevar. Det er no eksamenstider på skulen og mange av elevane hadde eksamen. Me forstyrra dei  berre litt. Nokre av elevane hadde eksamen i kunst, der dei teikna ein sko, hånddrill eller ein høvel. Dette føregjekk ute under ei palme.  Me var inne i ein klasse som hadde eksamen i ernæring. Her fekk me presentere oss og sei litt om kva utdanningar kvar av oss tek. Det var rimelege fullt i klasserommet, minst 60 fordelt 2-3 på kvar pult. (Her må det lett å hjukse!) Det såg ut til at alle eksamenane varte i to timar. På rundturen på skulen møtte me Timothi, som hadde hatt eksamen i engelsk, og Angel og Key som hadde hatt eksamen i historie. I morgon ventar nye eksamenar for dei. Mange av elevane var interessert i å snakke med oss og ville gjerne bli betre kjent.  Håpar me kjem tilbake på skulen fleire dagar!

Etter omvisninga hadde me eit møte med rektor, head teacher, Miss Mutikitela og Mr. Nawa, der me fekk programmet for veka.  Etter dette sette me oss i bussen og reiste for å ete lunch.

Her traff me elvane som var på besøk i August.

Her set dei klare til eksamen i helse og ernæring.

Eksamen i teikning (modellen: sko)

Eksempel på grøfter for å lede vekk vatnet.

Etter me hadde ete fekk jentene fletta seg og handla nokre suvenirar før me sette oss i bussen for å finne ein bank til Arinda. Etter at me kom heim til hotellet starta det å regne i strie straumar.

Inntrykk gjennom dagen:

·       Veldig spesielt at elevar bestemmer seg for yrke når dei er 5-6 år. Her må du stå på for å komme deg fram i verda, for å få til dette må du utdanne deg og arbeide. Det er ingen Nav ein kan springe til, ingen velferdsstat som støttar deg om du ikkje kan arbeide. Store kontrastar i forhold til korleis det er i Noreg.

·         Små klasserom, med mange elevar.

·         Ein ser den typiske skilnaden mellom gutar og jenter. Det var fåe gutar på helse og ernæringsfaget. Akkurat som heime

·         Store klasseskilnader mellom elevar og lærerar. Toalett til ansatte, og elevar var eit godt eksempel på dette.

·         Elevane var hyggelige, og veldig utadvendte.

·         Hos oss på Luster vgs er alle kjende med prosjektet og samarbeidet, men sånn var det ikkje her på skulen.  Dette er forståeleg med 1700 elevar.

·         Me synest det var veldig underleg korleis eksamen foregjekk her nede i forhold til heime. Dei snakka med kvarandre osv. dette er jo strengt forbudt heime.

·         Det enorme regnveret, torden og lyn var fascinerande men og litt skremmande. Det regna kraftig 14 timar. No fekk me sjå kor viktig grøftinga i gatene er.

Her regna det noko (ikkje mykje).

«Regnet er som fossefall  . Gata er som elv

Himmelen er som open eld. Lyn og torden visar seg. Det skremmer meg.»

25. november 2012

No er me endeleg framme, etter eit heilt døgn på reis. Flyturane har gått fint. Inntrykket av landet er heilt annleis enn det vi hadde tenkt. Me hadde sett føre oss mykje ørken, elefantar og apekattar i gatene, men når vi landa i Johannesburg vart me sjokka. Frå flyet såg me skyskrapere og ein svær by.

Når me kom til Zambia merka me at det var stor forskjell mellom Johannesburg og Livingstone. På flyplassen i Livingstone  kom rektor, ein lærar, Namukolo, sjåfør og Timoti. Dei tok oss godt i mot og køyrde oss inn til byen. Hotellet  vart me overraska over! Det var kjempefine rom. Me fekk omvisning i nokre av gatene av Webby, ein kjenning her nede. Me reiste bort på skulen og såg bygget som har blitt bygd for pengane frå «Gi eit Dagseverk». Det var kjempefint!

I løpet av den vesle tida me har vore her nede har me funne ut at me må være veldig tolmodige, både på flyplassane og ellers i byen. Arbeidstempoet her i landet er heilt anna enn heime i Noreg, men dette er ein del av kulturen her. Det er positive sider ved å ikkje ha så høgt tempo, ein ser at dei fleste er rolege og stressar minimalt. Kanskje me har noko å lære her ?

Me har alle dusja og merka at vatnet her er godt klora. Kloren nyttar dei til å rense vatnet. Me kjøper difor vatn i flasker.  Dei har store grøfter ute i gatene som skal vere med på og føre store mengder med nedbør  vekk i frå byen.  Mange av fortaua er øydelagde på grunn av store nedmørsmengder.

Til saman har me teke ut 3.000.000 kwacha, som blir ca 3500 norske kroner. Dette tilsvarar faktisk tre månadslønnar for ein vanleg arbeidar i Zambia. Det har vert eit langt døgn og me er rimeleg klare for å finne puta. Skal opp og få engelsk frukost og  sjå på skulen i morgon.  God natt J

Å smile og vera utadvendt er så absolutt noko me kan ta med oss vidare!

Utanfor flyplassen i livingstone

Gry har funne seg mann

Fotballspeling der 2 steinar var mål

Her ser ein dei gropene som skal føre vatn når det regnar.

Dette er ca 400 lokale kr.

Helsing frå oss alle sju.

På veg til Zambia

So er me på flyplassen og klar for vårt venskap i vatn. Etter tre avgangar og tre landingar vil me i morgon ettermiddag vera klar for sol, varme og masse vatn. me gler oss til nye møte og masse opplevingar.
 Arinda, Margrethe  og Espen har vore passasjerar med Miss(is) Tokvam i ein strålande Skoda Roomster, medan Monica og Amalie har slite seg seg gjennom mange timar med Mr Flugeim i skulen sin slarkebil, nei ein fantastisk Skoda da og. Mr Flugeim sakna visst nok sin lilla Nissan Micra, ja ja . Kjempestopp på Gol, og elles gjekk da so da susa.

Ungdomen er no i full mondur borti taxfreen (ska tru kva dei kjøper?), medan MR and Miss(is) tek seg ein kvil på kafe. God helg!

Fagdidaktikk, blogg og nettverkskompetanse

Vassprosjekt mellom David Livingstone High School og Luster vidaregåande skule

Målgruppe for dette læringsopplegget er elevar i den vidaregåande skulen

For å gjennomføre opplegget er ein avhengig av grundig planlegging og av  avtalar med bedrifter utanfor skulen. Ein er og avhengig av at elevane har tilgang til internett for å kunne skrive kommentarar og eigne refleksjonar i fagbloggen. 

Kompetansemål: 

Vassprosjektet er eit tverrfagleg opplegg som både nyttar den generelle delen av læreplanen og fagspesifikk læreplan i naturfag Vg1 nivå. I tillegg får elevane kompetanse innan ei rekke kompetansemål frå sammfunnsfag. 

Det første hovudmålet til vennskap Nord/Sør går mellom anna ut på å få til eit aktivt venskapssammarbeid mellom partane. Vidare i mål 3 til vennskap Nord/Sør står det å fremje gjensidig kulturell forståing og kontakt mellom folk med ulik kulturell bakgrunn

Generell del i læreplanen omhandlar overordna mål for skulen. Vidare i den generelle delen av læreplanen finn vi skildringar av 7 mennesketypar. 

• Det meiningssøkjande mennesket

• Det skapande mennesket

• Det arbeidande mennesket

• Det allmenndanna mennesket

• Det samarbeidande mennesket

• Det miljømedvitne mennesket

• Det integrerte mennesket

Difor la vi opp til at elever på skulen var med på både dei faglege opplegga og utfluktar som var av meir sosial karakter.  

Å medverke til ei utvikling som ivaretek menneskerettar, fremjar mellommennskleg solidaritet, demokrati og bærekraftig utvikling.

Eit av måla frå hovudområdet «berekraftig utvikling» i naturfag for Vg1  seier som følgjer: Du skal kunne «forklare og nemne døme på føre-var-prinsippet, usikker kunnskap og omgrepet berekraftig utvikling»

Innhald:

Berekraftig utvikling vil seie at vi får dekt våre behov utan at det øydelegg for komande generasjonar når dei skal dekkje sine behov. Det faglege opplegget rundt samarbeidet går direkte på dette kompetansemålet. Korleis forvaltar og nytter vi vassressursane våre i dei to landa? Både Zambia og Noreg har rikeleg med ferskvatn, og i begge landa blir vatnet nytta til kraftproduksjon og turisme i tillegg til drikkevatn.

Utfordringa i mange områder er å beskytte drikkevasskjeldene mot ureining og ha distribusjonsnett som sørgjer for å  levere nok òg reint drikkevatn til forbrukarar. I Noreg følgjer vi EU sitt vassdirektiv som seier noko om kva slags krav ein stiller til drikkevasskjelder som forsyner meir enn 50 personar. 

I dette undervisningsopplegget, som vi laga til for samarbeidsprosjektet, knyta vi til oss fagpersonar i lokalområdet. Dette var heilt i tråd med måla frå venskap Nord/Sør. Vi nytta Statens naturoppsyn til å fortelje om Jostedalsbreen nasjonalpark og forvaltninga av denne «vassressursen» og vi besøkte Statkraft sitt kraftanlegg i Myklemyr og fekk god orientering om korleis eit vasskraftverk er bygd opp.

Dette passa godt inn i programmet ettersom eit anna kompetasemål under hovudområdet berekraftig utvikling i naturfag, er å «vurdere miljøaspekt ved forbruksval og energibruk»

Vasskraft er ei fornybar energikjelde som ikkje slepp ut CO2. Global oppvarming og klimaendringar er og eit stort og viktig tema som bør «bakast inn » i undervisinga i ale samanhengar som det fell naturleg.

Vi samarbeida og med Luster kommune sin avdeling for kommunalteknikk og fekk informasjon om koreleis Hafslo sitt drikkevatn vert behandla. SognLab  er eigd av kommunane i Indre Sogn og her vert vassprøver frå kommunane analysert og om ikkje vatnet stetter krava får vassverka krav om å setje i gang tiltak.

Undervisnings- og arbeidsmåtar:

Blogg som kommunikasjonsmiddel og kunnskapsformidling er ein sentral del av prosjektet. Det som gjer at blogg egnar seg i eit slikt undervisningsopplegg og er meir interessant berre vanlig heimeside, er at andre kan kommentere på innlegga. Ein blogg kan innehalde tekst, videobasert innhald, lyd, bilete og ikkje minst lenkjer til andre læringsressursar/bloggar.

Lenkjene gjer det lettare å finne utdjupande informasjon om aktuelle stader/tema som vert tatt opp i innlegget. I tillegg visar lenkjene at bloggen er oppdatert. Gjennom lenkene kan ein og vise til det som andre har gjort og reflektert, i liknande samarbeidsprosjekt. Å ta stilling til det andre har skrevet og bygge vidare på dette vil vere viktig både for kvaliteten og relevansen av innhaldet.

Det å "blogge" kan for mange vere ein læringsprosess. Ein kan skrive om sine  eigne interesser. Ved å møte andre bloggarar, gjennom kommentarar og lesing av andre sine bloggar, inngår bloggaren i eit nettverk. Bloggaren viser også at informasjonsinnsamling, refleksjon, og idémyldring er sentralt i jobben med bloggen. Denne kreative skriveprosessen vert synonym med læring. 

Ein viktig del av dette samarbeidsprosjektet er at elevane får ut å sjå korleis det verkeleg er der det vert jobba med slike problemstillingar. Gjennom besøk, høve til å treffe fagfolk, kunne stille relevante spørsmål og opplevingar er ein sentral del av prosjektet.

Potensialet for bruk av blogg i undervisning er stort.

Vurdering: aktivitet og det faglege innhaldet i kommentarane er det som vert vurdert.

«Venskap i vatn»

Video frå besøket hausten 2011

Bakgrunn

David Livingstone High School og Luster vidaregåande har sidan 2002 hatt ein venskapsavtale som har resultert i fleire besøk hjå kvarandre.  Samarbeidet starta med eit besøk av elevar og lærarar frå Luster til Livingstone i 2004. I 2010 fekk Luster besøk av elevar og lærarar frå Livingstone. Under det tredje møtet, hausten 2011, vart det jobba med ein felles søknad for finansiering frå Vennskap Nord/Sør, då ved at lærarar frå Luster var på besøk til Zambia. Etter å ha fått innvilga søknaden vart det faglege samarbeidet sett i verk hausten 2012, med vatn som tema for felles prosjekt.

Luster vidaregåande skule er ein av dei minste vidaregåande skulene i Sogn og Fjordane med ca 130 elevar og ligg i tettstaden Haflso. Bygda har om lag 1400 innbyggjarar og det er snaue 2 mil til regionsenteret Sogndal. Hafslo er ei typisk vestlandsbygd med spreidd busetjing med mange små gardar. Gjestene våre frå Zambia bur i Livingstone, som er ein stor by også i Zambesisk målestokk. 

Vennskap Nord/Sør -formål:

Å skape utvikling krev innsikt i globale spørsmål  og konkrete, lokale tiltak. Venskapssamarbeid gjer menneska bevisst dei store samanhengane i verda. Samtidig set vi menneska i stand til å skape endringar i eige nærmiljø. Ved å byggje lokale nettverk vert sivilsamfunnet styrka, og nye, kreative løysingar ser dagens lys. Vi driv ikkje bistand eller naudhjelp, men skapar dialog og konkret samarbeid mellom likeverdige partar.

Vennskap Nord/Sør har tre hovudmål:

1. Å samle kommunar, organisasjonar, grupper, institusjonar og enkeltpersonar til aktivt venskapssamarbeid mellom Noreg og utviklingsland.

1. Å medverke til ei utvikling som ivaretek menneskerettar, fremjar mellomfolkeleg solidaritet, demokrati og bærekraftig utvikling.

1. Å fremje gjensidig kulturell forståing og kontakt mellom folk med ulik kulturell bakgrunn

Gjennomføring av vassprosjekt (logg)

Besøk frå Zambia og David Livingstone High School til Luster og Luster vidaregåande skule. To lærarar og tre elevar kom til Gardermoen den 25. august. Her vart dei henta med bil og køyrde til Hafslo. Dei vart innlosjert på Tang hytter. På kvelden var det middag og velkomst på skulen. Her gjekk vi gjennom programmet for besøket.

Søndag 25.08.2012

Søndag var gjestene på privat besøk hjå vener her på Hafslo. Denne dagen var dei på sightseeing  i nærmiljøet. På ettermiddagen var det eit uformelt treff, der vi mellom anna la til rette for Facebook kontoar, slik at vi kan halde fram samarbeidet på nettet utover skuleåret.

Måndag 26.08.2012

Elevar og lærarar frå David Livingstone High School kom til skulen og åt frukost i lag med elevar og lærarar frå Luster vidaregåande skule. Etter frukosten var alle samla i auditoriet for felles informasjon om prosjektet og korleis dette er lagt opp, kven som er med å støtta det og ein framdriftsplan for  prosjektet.

Alle elevane ved Luster vidaregåande skule var samla i auditoriet for å møte gjestene frå Livingstone i Zambia.

Elevane frå David Livingstone High School presenterte landet, lokalmiljøet og skulen sin.

Dei besøkjande var så innom alle klassane og fekk ein kort møte med litt informasjon om våre utdanningsvegar.

Etter presentasjonen gjekk turen til  Hafslo vassverk  som ligg rett ved Luster vidaregåande skule. Her  fekk vi omvising og orientering om vassbehandling i Luster kommune av kjemiingeniør Ingrid Slinde og røyrleggjar Kjell Skjolden. Vassverket hentar vatn frå Hafslovatnet på 15 meter djup. Vatnet vert reinsa  med membranfilter og stråla med UV lys for å drepe virus og bakteriar. Representanten frå kommunen informerte og om ulike reinsemetodar som vert nytta i Noreg og om kva metode som er mest vanleg i vårt område.  I tillegg snakka vi om at det er eit stort problem med lekkasje i røyrsystem ut til forbrukar. I einskilde vassverk forsvinn opptil 50% av vatnet grunna lekkasje.  Vi tok prøver frå vatnet og sende til Sognlab for analyser. Resultata frå prøvane vart presentert for oss når me vitja Sognlab seinare i veka. Vi tok òg med ureinsa vatn tilbake til skulen for å sjå på det.

Hafslo vassverk med representantar frå Luster kommune, teknisk drift Kjell Skjolden og Ingrid Slinde

Mikroskopiering på Luster vidaregåande skule

Måndag ettermiddag hadde barne og ungdomsarbeidarklassen og helsefagarbeidarklassen lagt til rette for ein aktivitetsettermiddag. Her laga vi mat saman, åt, padla og bada i Hafslovatnet  og spela volleyball saman. Dette var ein fin kveld for elevane å bli betre kjende. Det var mange elevar som møtte på denne kvelden, og det vart ei sosial samling som medverka til å skape god kontakt mellom elevar og lærarar frå dei to skulane.

Måltid i skulen sin matsal

Kano og kajakk på Hafslovatnet.

Tysdag 27.08.12

Elevar og lærarar frå David Livingstone High School kom til skulen og åt frukost i lag med elevar og lærarar frå Luster vidaregåande skule.  Elevane vart invitert til å vere med på ei kjøkkenøkt i lag med elevar på utdanningsprogram for restaurant og matfag.

Kjøkenøkt

Etter denne økta vart det arrangert tur til Sognefjellet. Her deltok nokre elevar frå Luster vidaregåande skule. Oppe på Sognefjell fekk dei Zambiske gjestene møte snø for fyrste gong i livet sitt. Stemninga var stor!!. Etterpå køyrde vi til Nørdstedalseter og fekk servert eit godt måltid i lag med turgåarar i Breheimen. Nørdstedalseter er ei DNT hytte som ligg på 937 moh. Hytta serverte lokal mat basert på lokale råvarer og lokale mattradisjoner.( http://ut.no/hytte/noerdstedalseter)

Middag på Nørdstedalseter

Lunsj på Sognefjell

Møte med snø

Onsdag 29.08.2012

Klokka 09.00 var det klart for avreise til Jostedalen både for elevar frå David Livingstone High School og Luster vidaregåande skule. Første stopp var Leirdalen fyllingsdam. Her vart det orientert om korleis vi nyttar vatn frå snø og brèsmelting til kraftproduksjon. Etter som vi har størst behov for energi om vinteren, lagrar vi vatn i store magasin for å kunne nytte dette til produksjon av straum om vinteren. Her møtte vi òg ein journalist frå Sogn Avis som laga ein reportasje om besøket og prosjektet vårt.

Tunsbergdalsdammen i Leirdalen

Vi køyrde vidare oppover Jostedalen og fram til Nigardsgrandane. Her vart vi møtt av ein representant frå Statens Natur Oppsyn (SNO, Anne Rudsengen). Ho orienterte om Jostedalsbreen nasjonalpark og om korleis brear formar landskapet. Vi tok båten over Nidgardsbrevatnet og gjekk den siste biten opp mot breen. Framme ved brekanten vart det gjort eit eksperiment for å syne at bre er «levande» is i motsetnad til frose vatn frå springen. Vi eksperimenterte òg med korleis breen har grave ut dalføre. Vi hadde frose ned stein i is som vart skurt mot berg.  Anne kunne òg fortelje at breen inneheld nok vatn til alt forbruk i Noreg i 100 år framover. Chrispin, geografilærar ved frå David Livingstone High School som underviser om desse tema til sine elevar, var glødande interessert. Han gleda seg å komme tilbake til skulen for å kunne fortelje om opplevingane sine. (http://www.naturoppsyn.no)

Forsøk med breis og frose vatn frå vassverket

På veg tilbake til Gaupne var vi innom to kraftverk. Vanndøla småkraftverk er eit lite elvekraftverk som produserer straum nok til 600 hustandar. Kraftverket er fint å syne fram som eit døme på korleis eit kraftverk fungerer, ettersom ein kan sjå kor vatnet kjem inn, turbinen og generatoren, samt kor vatnet kjem ut igjen.  

Elevar og lærarar frå Luster vgs og Livingstone High School

Kraftstasjonen i Myklemyr er Statkraft sitt anlegg. Her vart vi møtt av Ivar Hårklau. Han tok oss med 1,6 km inn i fjellet, slik at vi kunne sjå den 10 etg store «bygningen» som  ligg inne i fjellet.  Anlegget produserer straum til  om lag 46000 husstandar. Inne i kraftstasjonen rekna vi på farten som vatnet har når det treff turbinen. Svaret vart 151 m/s.  Vidare fekk vi omvising i etasjane, såg på ulike typar turbinar og såg ein film om vindkraftverk utanfor Storbritannia . (http://www.statkraft.no)

Rekneøvinga i kraftstasjonen i Myklemyr. Ivar Hårklauv frå Statkraft var ein god pedagog.

Alle elevane og lærarane frå Luster vidaregåande skule og Livingstone High School  framfor eit vasshjul i kraftstasjonen på  Myklemyr.

Torsdag 30/8.2012

Denne dagen var det skuletur til Fjærland. Vi reiste med rutebuss til Fjærland og med turbuss heim. Fyrst var vi på Norsk Bremuseum (http://www.bre.museum.no). Vi såg på den flotte klimautstillinga som museumet har laga i stand. Etterpå var vi i Den norske bokbyen (http://bokbyen.no) og på Hotel Mundal  (http://www.hotelmundal.no). Vi åt lunsj, medbrakt matpakke som eit norsk «fenomen», på bremuseet. Gjestene våre frå Zambia deltok på lik linje som elevane frå Luster vidaregåande skule.

Bremuseet i Fjærland har mange aktivitetar knytt til is

Elevane frå Livingstone, Zambia kjøpte bøker i Bokbyen.

Fredag 31.08.2012

Fredag var det elevfri ved Luster vidaregåande skule, men  fleire av elevane  ynskte å delta på denne dagen i lag med dei zambiske gjestene våre. Fyrst gjekk turen til SognLab i Sogndal. Dette laboratoriet er eigd av kommunane i Indre Sogn, og dei analyserer vassprøver frå vassverka  i Indre Sogn. På Sognlab demonstrerte dei korleis rutinar dei har ved behandling av vassprøvane, dei orienterte om dei ulike krava som vert sett til drikkevatn og dei synte oss ulike bakterieprøver. (http://www.sognlab.no)

Analyser av vassprøver på SognLab

Etterpå besøkte vi De Heibergske samlingar – Sogn folkemuseum der vi fekk ei omvising. (http://www.dhs.museum.no/)

Bering av vatn ved De Heibergske samlinger Sogn Folkemuseum

Dette er starten på eit fagleg prosjekt som begge skulane håpar å kunne vere med på å vidareutvikle i  framtida.